Yıllardır ülkemizde ve dünyada en çok gündemde kalan konulardan biri de barınma krizi. Japonya gibi bazı istisnaları olmakla beraber özellikle en somut halini büyükşehirlerde gösteren bu problem, öğrenciler için kent hayatının zalim yönlerini doğrudan ifşa eden bir vesile hüviyeti kazanıyor. Ulaşım, enflasyon ve güvenlik gibi problemler, ekonomik koşullar nedeniyle okullarından çok uzaktaki KYK yurtlarında veya aile evlerinde kalan öğrenciler için çok daha görünür ve hissedilir hale geliyor. İşyerleri veya okulları evlerine uzakta olanlar, sistemin diğer sömürücü unsurlarıyla baş başa bırakılıyor.
Ulaşılamayan Bir İhtiyaç: Ulaşım
Bu yazıda ele alınacak diğer konular gibi ulaşım krizi de kendini küçük iller ve büyük şehir merkezlerinde farklı şekillerde gösteriyor. Bu sorundan en çok etkilenenler yerler maalesef en çok öğrencinin yaşadığı; deniz, kara ve demiryolu gibi pek çok farklı alternatife sahip olmasına rağmen krizin çözülemediği büyükşehirler. Orta ve uzak mesafelerdeki ulaşım imkanları pek çok şehirde öğrenci indirimi yaparak bu krizi hafifletiyor görüntüsü veriyor olsalar bile problemin derinliği genellikle ilk başta akla gelmeyecek ve çoktandır içselleştirilmiş bazı durumlarda saklı.
Öncelikle küçük il ve ilçeleri incelemek gerek. Bazılarının taşra üniversiteleri olarak nitelediği birçok eğitim kurumu, prestijinden bağımsız olarak pek çok lobi faaliyetinin sonucunda politikalarını belirliyor. Kampüsün nereye yapılacağı, ek binada hangi işletmelerin açılacağı veya yurdun nereye inşa edileceği gibi durumlarda nihai bir karar almak, esnaf ve minibüs şoförleri gibi küçük ölçekli veya yerel sermayedar ve şirket sahipleri gibi nispeten büyük ölçekli grupların dahil olduğu karmaşık bir süreç. Sonuç olarak müsait arsalar bulunsa dahi şehir merkezinden oldukça uzağa yapılan kampüsler ve şehrin öteki ucundaki devlet yurdundan buraya taşınan öğrenciler ortaya çıkıyor. Merkez kampüsten lüzumu olmamasına rağmen farklı ilçelerde bulunan yüksekokullar ve burada oluşması beklenen ekonomi, apaçıktır ki öğrenciler düşünülerek planlanmıyor. Minibüs şoförleri ve yurda yakın yerlerde açılan restoranlar ile öğrenciler arasında devamlı bir bağımlılık ilişkisi kuruluyor. Yürüyebileceği mesafedeki kampüsler ve diğer tüm resmi ve özel kurumların bulunduğu şehir ve ilçe merkezi öğrenciden bilinçli olarak kopartılıyor. Öğrencilerden kendilerine tahsis edilmiş bir alan içerisinde ekonomik faaliyetlerini gerçekleştirmeleri ve sosyalleşmeleri bekleniyor. Bunun dışına çıkmak isteyenler ise yarım saatte bir geçen otobüslere binmeye mahkûm oluyorlar.
Büyükşehirlerde ise farklı kuşatmalar söz konusu. Kampüslerin bölünüp birbirlerinden uzak ilçelere dağılması problemi buralarda da kendini gösteriyor. Ancak bazı bilinçli şekilde şehrin ulaşılamayacak bölgelerine yapılan üniversiteler müstesna olarak öğrenciler okullarına yakın ev arayışına girebiliyorlar. Kampüslerin ıssız noktalara inşa edildiği küçük illerde bu durum mümkün değil. Yine de büyükşehirlerin astronomik biçimde yükselen kira fiyatları bu ihtimali de zorlaştırıyor. Öğrencilerin karşılayabileceği metrekare zorunlu olarak düşüyor veya bunları karşılayamayan öğrenciler KYK yurtlarına gitmek zorunda kalıyor. İstanbul gibi büyükşehirlerde bu devlet yurtları ile okul arasındaki mesafe bir saati aşabiliyor. Bu mesafeye toplu taşımadaki kalabalık, uzun aktarma mesafeleri ve otobüs kullanma durumunda trafik de eşlik ediyor. Bazen yeterli bütçesi olmalarına rağmen birçok ev sahibi öğrencileri kabul etmek istemeyebiliyor. Bu durumlardaki öğrenciler kira artışlarından dolayı pahalılığa, okuldan eve giderken dışarıda geçirdikleri sürede ise güvenlik zafiyetlerine karşı daha kırılgan oluyorlar. Gün boyunca yağan yağmur ya da herhangi bir teknik arıza (yol çalışması vs.) öğrencinin hayatı ile okul arasındaki mesafeyi açan birer unsura dönüşüyor. Ulaşımın kör noktalarında aile evlerinde veya yurtlarda kalan öğrenciler sadece en yakın ulaşıma varabilmek için dakikalarca düz veya eğimli yollarda mekik dokumak zorunda kalıyorlar.
Tüm bu anlatılan problemlerin ortak yönleri ise şu şekilde özetlenebilir:
- Öğrencilerin çeşitli ekonomik çıkarlar için eğitim gördükleri yerlerden koparılıp dışlanması veya hapsedilmesi.
- Bireylerin sosyalleşme veya maddi ihtiyaçları için önceden belirlenmiş bir piyasaya veya ait olmadıkları çeper mahallelere teslim edilmesi.
- Sırf eğitim hayatını devam etmek isteyen veya insanca şartlarda hayatını sürdürmek isteyen öğrencilerin tenha, insandan uzak yerleşkelere veya trafiğin içine terk edilmesi.
- Sistemin ve aktörlerin öğrenci destekleri ve tarifeleri ile göz boyamaya çalışırken bu yapısal problemlere hiç değinmemesi.
Tüm bu birikmiş sorunlara karşı öğrencilerin kaliteli eğitim ve demokratik üniversite gibi haklı taleplerinin yanı sıra ulaşılabilir bir kampüs ve sosyal hayata erişmek için de benzer bir mücadele içinde olması gerekiyor. Elbette temelinde bir barınma problemi olan bu durum daha geniş bir bakış açısında ulaşımı ve sokağı bir külfet olmaktan çıkarıp hayatın bizzat parçası haline getirecek savaşın bir cephesi olarak görülmelidir. Okullarına ve yurtlarına ulaşmak isteyen öğrenciler; minibüslerde, ring otobüslerinde ve metrolarda gelecek kaygısı ile baş başa bırakılmamalıdır.
